CHUYÊN ĐỀ: DẠY HỌC THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI

CHUYÊN ĐỀ

DẠY HỌC THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI

I. Thực trạng của chuyên đề:

Trong quá trình giảng dạy môn Ngữ văn 8, việc dạy học văn bản “Hoàng Lê nhất thống chí” theo đặc trưng thể loại còn gặp một số khó khăn và hạn chế như sau:

• Về phía học sinh:

  Học sinh gặp khó khăn khi tiếp cận văn bản trung đại do ngôn ngữ cổ, nhiều điển tích, điển cố.Chưa hứng thú với tác phẩm lịch sử vì cho rằng nội dung khô khan, khó hiểu.  Kĩ năng phân tích văn bản theo đặc trưng thể loại còn hạn chế; thường chỉ dừng ở việc kể lại nội dung.

- Về phía giáo viên:

Phương pháp dạy học đôi khi còn thiên về truyền thụ kiến thức, chưa phát huy tính chủ động của học sinh.

II. Mục tiêu của chuyên đề:

- Về năng lực:  Nhận biết được một số yếu tố của truyện lịch sử như: bối cảnh, cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ,...

- Nhận biết và phân tích được cốt truyện đơn tuyến và cốt truyện đa tuyến.

- Nêu được nội dung bao quát của văn bản; nhận biết được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, nhân vật trong tỉnh chỉnh thể của tác phẩm; nhận xét được nội dung phản ánh và cách nhìn cuộc sống, con người của tác giả trong văn bản văn học.

- Về phương pháp: Vận dụng linh hoạt các phương pháp hợp tác, lớp học đảo ngược và kĩ thuật dạy học tích cực như khăn trải bàn và phiếu học tập để tối ưu hóa thời gian, giải quyết hiệu quả hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa.

- Về phẩm chất: Trân trọng lịch sử, tự hào về cốt cách kiên cường của dân tộc.

III. Biện pháp giải quyết:

Biện pháp 1: Cá nhân hóa hoạt động với phiếu học tập và vòng quay gọi tên ngẫu nhiên:

Mục đích: Kích hoạt khả năng tư duy độc lập, nâng cao năng lực tự chủ, tạo tâm thế sẵn sàng, giúp học sinh  tóm tắt cốt truyện chuỗi sự kiện chính trong đoạn trích Hồi thứ hai và đoạn trích Hồi thứ mười bốn. Chỉ ra mối liên hệ giữa hai đoạn trích này. Hình thành năng lực phân tích, so sánh, đánh giá nhân vật và tư tưởng của tác giả.

- Cách thực hiện:

 + HS tự hoàn thành  phiếu học tập số 1   (3  phút) PHT tóm tắt cốt truyện chuỗi sự kiện chính trong đoạn trích Hồi thứ hai và đoạn trích Hồi thứ mười bốn. Chỉ ra mối liên hệ giữa hai đoạn trích này.

+ HS tự hoàn thành phiếu học tập số 2  (5 phút) PHT   So sánh với cốt truyện trong truyện Thánh Gióng  (câu 6 trong SGK)

+ Dùng vòng quay số chọn ngẫu nhiên 3 em báo cáo 3 nội dung khác nhau để chốt kiến thức.

Hiệu quả: Tất cả HS có sản phẩm riêng, đảm bảo được mục đích đề ra.

Biện pháp 2: Vận dụng phương pháp hợp tác và kỹ thuật khăn trải bàn để tìm hiểu nhân vật Vua Quang Trung. Tìm hiểu về tình cảm, thái độ của tác giả đối với nhân vật.

-Mục đích: Phát triển năng lực hợp tác, giao tiếp và phản biện của học sinh. Giúp học sinh khám phá sâu sắc hình tượng nhân vật vua Quang Trung trong văn bản. Nhận biết được tình cảm, thái độ và quan điểm của tác giả đối với nhân vật lịch sử. Tạo cơ hội để học sinh chia sẻ quan điểm cá nhân và học hỏi lẫn nhau.

-Cách thực hiện: Giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ, phát giấy khổ lớn/phiếu học tập theo kĩ thuật khăn trải bàn.

+ Giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

+ Phân tích các chi tiết thể hiện phẩm chất, tài năng của vua Quang Trung.

+ Tìm những chi tiết cho thấy thái độ, tình cảm của tác giả đối với nhân vật.

+ Mỗi thành viên viết ý kiến cá nhân vào phần của mình trên khăn trải bàn.

+Nhóm thảo luận, thống nhất nội dung chung và ghi vào ô trung tâm.

+Đại diện các nhóm trình bày kết quả; nhóm khác nhận xét, bổ sung.

+ Giáo viên tổng hợp, chuẩn hóa kiến thức.

-Hiệu quả:Học sinh được tham gia tích cực vào quá trình khám phá kiến thức. Tăng cường khả năng hợp tác, lắng nghe và tổng hợp ý kiến trong nhóm. Giúp học sinh hiểu sâu hơn về hình tượng người anh hùng dân tộc Quang Trung và tư tưởng của tác giả. Không khí học tập sôi nổi, phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh.

Biện pháp 3: Vận dụng phương pháp lớp học đảo ngược  để  tìm hiểu về nghệ thuật kể chuyện.

- Mục đích:  Phát huy năng lực tự học, chuẩn bị bài trước ở nhà của học sinh.  Tối ưu hóa thời gian trên lớp để tập trung vào hoạt động phân tích, trao đổi chuyên sâu.   Giúp học sinh nhận diện và phân tích được nghệ thuật kể chuyện đặc sắc của văn bản Hoàng Lê nhất thống chí.  Hình thành thói quen chủ động tiếp cận văn bản theo đặc trưng thể loại.

- Cách thực hiện: Trước giờ học, giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu ở nhà:

+ Đọc trước văn bản và ghi chú các chi tiết thể hiện nghệ thuật kể chuyện.

+ Trả lời các câu hỏi định hướng:

+ Cách sắp xếp sự kiện trong văn bản có gì đặc biệt?

+ Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện được thể hiện như thế nào?

+ Tác giả sử dụng ngôn ngữ kể chuyện và miêu tả nhân vật ra sao?

-  Trên lớp:

+Học sinh trình bày kết quả chuẩn bị cá nhân/nhóm.

+ Giáo viên tổ chức thảo luận, phản biện, bổ sung ý kiến.

+ Giáo viên chốt kiến thức về nghệ thuật kể chuyện của tác phẩm.

-Hiệu quả:  Học sinh chủ động tiếp cận bài học trước khi đến lớp, nâng cao năng lực tự học.   Thời gian trên lớp được sử dụng hiệu quả cho hoạt động trao đổi, phân tích chuyên sâu.  Học sinh hiểu rõ hơn đặc sắc nghệ thuật kể chuyện của tác phẩm và đặc trưng thể loại truyện lịch sử.

Biện pháp 4: Vận dụng trò chơi và viết sáng tạo vào luyện tập, vận dụng

Mục đích:   Củng cố kiến thức về đặc trưng thể loại truyện lịch sử một cách sinh động, hấp dẫn.Khắc sâu nội dung, nghệ thuật của văn bản thông qua hình thức học tập tích cực.   Chuyển hóa thông điệp của văn bản thành nhận thức và thái độ sống của học sinh đối với lịch sử dân tộc.

- Cách thực hiện:

  + Luyện tập:  Giáo viên tổ chức trò chơi trắc nghiệm gồm 5 câu hỏi liên quan đến tác giả, cốt truyện, nhân vật, ngôi kể và nghệ thuật đặc sắc của văn bản.   Học sinh tham gia trả lời cá nhân hoặc theo nhóm để tạo không khí học tập sôi nổi.

+ Vận dụng:  Học sinh chuẩn bị trước ở nhà đoạn văn (khoảng 9–10 câu) viết về cảm nhận đối với một chi tiết/nhân vật trong Hoàng Lê nhất thống chí hoặc suy nghĩ về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn truyền thống lịch sử dân tộc.   Học sinh trình bày sản phẩm trên giấy A0 và dán lên bảng để chia sẻ trước lớp.

Hiệu quả:   Học sinh khắc sâu kiến thức thể loại thông qua hoạt động tương tác vui vẻ, tích cực.Tăng hứng thú học tập và khả năng ghi nhớ kiến thức lâu dài.  Học sinh bộc lộ được suy nghĩ, cảm xúc cá nhân; hình thành tình yêu lịch sử, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm với truyền thống quê hương, đất nước.

 

                                                                 Huỳnh Thanh Sơn